ORSKVIIRNIR



1
1 Orskviir Salmons Davssonar, sraels konungs,
2 til ess a menn kynnist visku og aga,
lri a skilja skynsamleg or,
3 til ess a menn fi viturlegan aga,
rttlti, rttvsi og rvendni,
4 til ess a eir veiti hinum reyndu hyggindi,
unglingum ekking og agtni, -
5 hinn vitri hlir og eykur lrdm sinn,
og hinn hyggni nemur hollar lfsreglur -
6 til ess a menn skilji orskvii og lkingaml,
or spekinganna og gtur eirra.


Varastu slman flagsskap

7 tti Drottins er upphaf ekkingar,
visku og aga fyrirlta afglapar einir.
8 Hl , son minn, minning fur ns
og hafna eigi vivrun mur innar,
9 v a r eru yndislegur sveigur hfi r
og men um hls inn.
10 Son minn, egar sklkar ginna ig,
gegn eim eigi.
11 egar eir segja: "Kom me oss!
Leggjumst launstur til manndrpa,
sitjum n saka um saklausan mann,
12 gleypum lifandi eins og Hel -
me h og hri, eins og sem farnir eru til dnarheima.
13 Alls konar dra muni munum vr eignast,
fylla hs vor rndum fjrmunum.
14 skalt taka jafnan hlut me oss,
einn sj skulum vr allir hafa" -
15 son minn, haf ekki samlei vi ,
halt fti num fr stigum eirra.
16 v a ftur eirra eru skjtir til ills
og fljtir til a thella bli.
17 v a til einskis enja menn t neti
augsn allra fleygra fugla,
18 og slkir menn sitja um sitt eigi lf,
liggja launstri fyrir sjlfum sr.
19 annig fer llum eim, sem fknir eru rangfenginn gra:
fknin verur eim a fjrlesti.


Spekin prdikar sinnaskipti

20 Spekin kallar htt strtunum,
ltur rdd sna gjalla torgunum.
21 Hn hrpar glaummiklum gatnamtum,
vi borgarhliin heldur hn tlur snar:
22 Hversu lengi tli r, fvsir, a elska fvsi
og hinir hgjrnu a hafa yndi af hi
og heimskingjarnir a hata ekkingu?
23 Snist til umvndunar minnar,
sj, g lt anda minn streyma yfir yur,
kunngjri yur or mn.
24 En af v a r frust undan, er g kallai,
og enginn gaf v gaum, tt g rtti t hndina,
25 heldur ltu ll mn r sem vind um eyrun jta
og skeyttu eigi umvndun minni,
26 mun g hlja gfu yar,
draga dr a, egar skelfingin dynur yfir yur,
27 egar skelfingin dynur yfir yur eins og rumuveur
og gfa yar nlgast eins og fellibylur,
egar ney og angist dynja yfir yur.
28 munu eir kalla mig, en g mun ekki svara,
eir munu leita mn, en ekki finna mig.
29 Vegna ess a eir htuu ekking
og ahylltust ekki tta Drottins,
30 skeyttu ekki rum mnum
og smu alla umvndun mna,
31 skulu eir f a neyta vaxtar breytni sinnar
og mettast af snum eigin vlrum.
32 v a frhvarf fvsra drepur ,
og uggleysi heimskingjanna tortmir eim.
33 En s sem mig hlir, mun ba hultur,
mun vera ruggur og engri hamingju kva.


Spekinni sungi lof

2
1 Son minn, ef veitir orum mnum vitku
og geymir boor mn hj r,
2 svo a ljir spekinni athygli na,
hneigir hjarta itt a hyggindum,
3 j, ef kallar skynsemina
og hrpar hyggindin,
4 ef leitar a eim sem a silfri
og grefst eftir eim eins og flgnum fjrsjum,
5 munt skilja, hva tti Drottins er,
og last ekking Gui.
6 v a Drottinn veitir speki,
af munni hans kemur ekking og hyggindi.
7 Hann geymir hinum rvndu gfuna,
er skjldur eirra, sem breyta grandvarlega,
8 me v a hann vakir yfir stigum rttarins
og varveitir veg sinna guhrddu.
9 munt og skilja, hva rttlti er og rttur
og rvendni, - stuttu mli, srhverja braut hins ga.
10 v a speki mun koma hjarta itt,
og ekking vera slu inni yndisleg.
11 Agtni mun vernda ig,
og hyggindin varveita ig,
12 til ess a frelsa ig fr vegi hins illa,
fr eim mnnum, sem fara me fals,
13 sem yfirgefa stigu einlgninnar
og ganga vegum myrkursins
14 sem hafa glei af v a gjra illt,
fagna yfir illsku hrekkjum,
15 sem gjra vegu sna hlykkjtta
og komnir eru t glapstigu breytni sinni,
16 til ess a frelsa ig fr lttarkonu,
fr blmlugri konu sem annar ,
17 sem yfirgefi hefir unnusta sku sinnar
og gleymt sttmla Gus sns,
18 v a hs hennar hngur dauann,
og brautir hennar liggja niur til framliinna,
19 eir sem inn til hennar fara, sna engir aftur,
og aldrei komast eir lfsins stigu, -
20 til ess a gangir vegi gra manna
og haldir ig stigum rttltra.
21 v a hinir hreinskilnu munu byggja landi,
og hinir grandvru vera eftir v.
22 En hinir gulegu munu upprttir vera r landinu,
og hinum svikulu vera trmt aan.


Spekin veitir farsl r

3
1 Son minn, gleym eigi kenning minni,
og hjarta itt varveiti boor mn,
2 v a langa lfdaga og farsl r
og velgengni munu au veita r rkum mli.
3 Krleiki og trfesti munu aldrei yfirgefa ig.
Bind au um hls r,
rita au spjald hjarta ns,
4 munt vinna r hylli og fgur hyggindi,
bi augum Gus og manna.
5 Treystu Drottni af llu hjarta,
en reiddu ig ekki eigi hyggjuvit.
6 Mundu til hans llum num vegum,
mun hann gjra stigu na sltta.
7 skalt ekki ykjast vitur,
ttast Drottin og forast illt,
8 a mun vera heilnmt fyrir lkama inn
og hressandi fyrir bein n.
9 Tigna Drottin me eigum num
og me frumgra allrar uppskeru innar,
10 munu hlur nar vera ngtafullar
og vnberjalgurinn fla t af vnlagarrm num.
11 Son minn, ltilsvir eigi gun Drottins
og lt r eigi gremjast umvndun hans,
12 v a Drottinn agar ann, sem hann elskar,
og ltur ann son kenna til, sem hann hefir mtur .


S er hultur, sem varveitir spekina

13 Sll er s maur, sem last hefir speki,
s maur, sem hyggindi hlotnast.
14 v a betra er a afla sr hennar en a afla silfurs,
og arurinn af henni gtari en gull.
15 Hn er drmtari en perlur,
og allir drgripir nir jafnast ekki vi hana.
16 Langir lfdagar eru hgri hendi hennar,
auur og mannviringar vinstri hendi hennar.
17 Vegir hennar eru yndislegir vegir
og allar gtur hennar velgengni.
18 Hn er lfstr eim, sem grpa hana,
og sll er hver s, er heldur fast hana.
19 Drottinn grundvallai jrina me visku,
festi himininn af hyggjuviti.
Fyrir ekking hans mynduust hafdjpin
og drpur dggin r skjunum.
21 Son minn, varveit visku og gtni,
lt r eigi vkja fr augum num,
22 munu r vera lf slu inni
og pri fyrir hls inn.
23 muntu ganga hultur veg inn
og eigi drepa vi fti.
24 egar leggst til hvldar, arft ekki a hrast,
og hvlist , mun svefninn vera vr.
25 arft ekki a ttast skyndilega hrslu,
n eyilegging hinna gulegu, egar hn dynur yfir.
26 v a Drottinn mun vera athvarf itt
og varveita ft inn, a hann veri eigi fanginn.


Elskau nunga inn

27 Synja eigi gs eim, er arfnast ess,
ef a er nu valdi a gjra a.
28 Seg ekki vi nunga inn: "Far og kom aftur!
morgun skal g gefa r" - ef tt a til.
29 Brugga eigi illt gegn nunga num,
egar hann br ruggur hj r.
30 Deil ekki vi neinn a stulausu,
ef hann hefir ekki gjrt r neitt mein.
31 funda ekki ofbeldismanninn
og haf engar mtur neinum gjrum hans.
32 v a andstygg er s Drottni, er afvega fer,
en rvandir menn alarvinir hans.
33 Blvun Drottins er yfir hsi hins gulega,
en bsta rttltra blessar hann.
34 Spottsama spottar hann,
en ltilltum veitir hann n.
35 Vitrir menn munu heiur hljta,
en heimskingjar bera smn r btum.


Spekin furhsum

4
1 Heyri, synir, minning fur yar
og hli til, svo a r lri hyggindi!
2 v a gan lrdm gef g yur,
hafni eigi kenning minni!
3 egar g var sonur furhsum,
vikvmt einkabarn heima hj mur minni,
4 kenndi fair minn mr og sagi vi mig:
"Hjarta itt haldi fast orum mnum,
varveit boor mn, og muntu lifa!
5 Afla r visku, afla r hygginda!
Gleym eigi og vk eigi fr orum munns mns!
6 Hafna henni eigi, mun hn varveita ig,
elska hana, mun hn vernda ig.
7 Upphaf viskunnar er: afla r visku,
afla r hygginda fyrir allar eigur nar!
8 Haf hana hvegum, mun hn hefja ig,
hn mun koma r til vegs, ef umfamar hana.
9 Hn mun setja yndislegan sveig hfu r,
sma ig prilegri krnu."
10 Heyr , son minn, og veit vitku orum mnum,
munu vir n mrg vera.
11 g vsa r veg spekinnar,
leii ig brautir rvendninnar.
12 Gangir r, skal lei n ekki vera rng,
og hlaupir , skalt ekki hrasa.
13 Haltu fast agann, slepptu honum ekki,
varveittu hann, v a hann er lf itt.
14 Kom eigi gtu gulegra
og gakk eigi vegi vondra manna.
15 Snei hj honum, faru hann ekki,
sn fr honum og faru fram hj.
16 v a eir geta ekki sofi, nema eir hafi gjrt illt,
og eim kemur ekki dr auga, nema eir hafi fellt einhvern.
17 v a eir eta glpabrau
og drekka ofbeldisvn.
18 Gata rttltra er eins og bjartur rdagsljmi,
sem verur skrari fram hdegi.
19 Vegur gulegra er eins og niamyrkur,
eir vita ekki, um hva eir hrasa.
20 Son minn, gef gaum a ru minni,
hneig eyra itt a orum mnum.
21 Lt au eigi vkja fr augum num,
varveit au innst hjarta nu.
22 v a au eru lf eirra, er last au,
og lkning fyrir allan lkama eirra.
23 Varveit hjarta itt framar llu ru,
v a ar eru uppsprettur lfsins.
24 Haltu flri munnsins burt fr r
og lt fals varanna vera fjarri r.
25 Augu n lti beint fram
og augnalok n horfi beint fram undan r.
26 Gjr braut fta inna sltta,
og allir vegir nir su stafastir.
27 Vk hvorki til hgri n vinstri,
haltu fti num burt fr illu.


Varastu lauslta konu

5
1 Son minn, gef gaum a speki minni,
hneig eyra itt a hyggindum mnum,
2 til ess a megir varveita mannvit
og varir nar geymi ekkingu.
3 v a hunangsseimur drpur af vrum lausltrar konu,
og gmur hennar er hlli en ola.
4 En a sustu er hn beiskari en malurt,
beitt eins og tveggja sver.
5 Ftur hennar ganga niur til dauans,
spor hennar liggja til Heljar.
6 Til ess a hn hitti ekki lei lfsins,
eru brautir hennar reiki, og hn veit ekki hvert hn fer.
7 Heyri mig v, synir,
og vki eigi fr orum munns mns.
8 Legg lei na langt fr henni
og kom ekki nlgt hsdyrum hennar,
9 svo a gefir ekki rum skublma inn
og r n grimmum manni,
10 svo a tlendir menn mettist ekki af eigum num
og aflaf itt lendi ekki annarlegu hsi,
11 og andvarpir a lokum,
er lkami inn og hold veslast upp,
12 og segir: "Hversu hefi g hata aga
og hjarta mitt fyrirliti umvndun!
13 a g skyldi ekki hla raustu kennara minna
og hneigja eyra mitt til eirra, er frddu mig!
14 Vi sjlft l, a g hefi rata mestu gfu
miju dmingi safnaarins."
15 Drekk vatn r vatnsr inni
og rennandi vatn r brunni num.
16 Eiga lindir nar a fla t gtuna,
lkir nir t torgin?
17 r einum skulu r tilheyra
og engum vikomandi me r.
18 Uppspretta n s blessu,
og gle ig yfir festarmey sku innar,
19 elsku-hindinni, yndis-gemsunni.
Brjst hennar gjri ig t drukkinn,
og st hennar fjtri ig vinlega.
20 En hv skyldir , son minn, lta lttarkonu tfra ig,
og fama barm lausltrar konu?
21 v a vegir srhvers manns blasa vi Drottni,
og allar brautir hans gjrir hann slttar.
22 Misgjrir hins gulega fanga hann,
og hann verur veiddur snrur synda sinna.
23 Hann mun deyja vegna skorts aga
og kollsteypast vegna sinnar miklu heimsku.


Varastu a ganga byrg fyrir annan

6
1 Son minn, hafir gengi byrg fyrir nunga inn,
hafir gengi til handsala fyrir annan mann,
2 hafir netja ig me orum munns ns,
lti veiast me orum munns ns,
3 gjr etta, son minn, til a losa ig
- v a ert kominn vald nunga ns -
far , varpa r niur og legg a nunga num.
Lt r eigi koma dr auga, n blund br.
5 Losa ig eins og skgargeit r hndum hans,
eins og fugl r hndum fuglarans.


Lru af maurnum

6 Far til maursins, letingi!
skoa httu hans og ver hygginn.
7 tt hann hafi engan hfingja,
engan yfirboara ea valdsherra,
8 aflar hann sr samt vista sumrin
og dregur saman fu sna um uppskerutmann.
9 Hversu lengi tlar , letingi, a hvlast?
hvenr tlar a rsa af svefni?
10 Sofa gn enn, blunda gn enn,
leggja saman hendurnar gn enn til a hvlast!
11 kemur ftktin yfir ig eins og rningi
og skorturinn eins og vopnaur maur.


Varmenni

12 Varmenni, illmenni er s,
sem gengur um me flttskap munni,
13 sem deplar augunum, gefur merki me ftunum,
bendir me fingrunum,
14 elur flri hjarta snu,
upphugsar vallt illt, kveikir illdeilur.
15 Fyrir v mun gfa skyndilega yfir hann koma,
sngglega mun hann sundurmolast og engin lkning fst.


a sem Drottinn hatar

16 Sex hluti hatar Drottinn
og sj eru slu hans andstygg:
17 drembileg augu, lygin tunga
og hendur sem thella saklausu bli,
18 hjarta sem bruggar glpsamleg r,
ftur sem frir eru til illverka,
19 ljgvottur sem lygar mlir,
og s er kveikir illdeilur meal brra.


Varastu hreinlfa konu

20 Varveit , son minn, boor fur ns
og hafna eigi vivrun mur innar.
21 Fest au hjarta itt stuglega,
bind au um hls inn.
22 egar ert gangi, leii au ig,
egar hvlist, vaki au yfir r,
og egar vaknar, ri au vi ig.
23 v a boor er lampi og vivrun ljs
og agandi minningar lei til lfsins,
24 me v a r varveita ig fyrir vondri konu,
fyrir hlli tungu hinnar lausltu.
25 Girnst eigi frleik hennar hjarta nu
og lt hana eigi tfra ig me augnahrum snum.
26 v a skkja fst fyrir einn brauhleif,
og hrkona skist eftir dru lfi.
27 Getur nokkur bori svo eld barmi snum,
a ft hans svini ekki?
28 Ea getur nokkur gengi glum
n ess a brenna sig ftunum?
29 Svo fer eim, sem hefir mk vi konu nunga sns,
enginn s kemst klakklaust af, sem hana snertir.
30 Fyrirlta menn eigi jfinn, a hann steli
til ess a seja hungur sitt?
31 Og nist hann, verur hann a borga sjfalt,
verur a lta allar eigur hss sns.
32 En s sem drgir hr me giftri konu, er vitstola,
s einn gjrir slkt, er tortma vill sjlfum sr.
33 Hgg og smn mun hann hljta,
og skmm hans mun aldrei afm vera.
34 v a afbri er karlmanns-reii,
og hann hlfir ekki hefndarinnar degi.
35 Hann ltur ekki vi neinum btum
og friast eigi, tt ryjir hann gjfum.

7
1 Son minn, varveit or mn
og geym hj r boor mn.
2 Varveit boor mn, og munt lifa,
og minning mna eins og sjaldur auga ns.
3 Bind au fingur na,
skrifa au spjald hjarta ns.
4 Seg vi spekina: " ert systir mn!"
og kallau skynsemina vinkonu,
5 svo a r varveiti ig fyrir lttarkonu,
fyrir blmlugri konu sem annar .

6 t um gluggann hsi mnu,
t um grindurnar skimai g
7 og s ar meal sveinanna
ungan og vitstola mann.
8 Hann gekk strtinu nlgt horni einu
og fetai leiina a hsi hennar,
9 rkkrinu, a kveldi dags,
um mija ntt og nidimmu.
10 Gekk kona mti honum,
bin sem portkona og undirfrul hjarta -
11 hvr er hn og hemjuleg,
ftur hennar tolla aldrei heima,
12 hn er mist gtunum ea torgunum,
og situr um menn hj hverju horni -,
13 hn rfur hann og kyssir hann
og segir vi hann, svfin bragi:
14 "g tti a greia heillafrn,
dag hefi g goldi heit mitt.
15 Fyrir v fr g t til mts vi ig,
til ess a leita n, og hefi n fundi ig.
16 g hefi bi rm mitt breium,
marglitum breium r egypsku lni.
17 Myrru, ale og kanel
hefi g stkkt hvlu mna.
18 Kom , vi skulum drekka okkur stdrukkin fram morgun,
gamna okkur me bluhtum.
19 v a maurinn minn er ekki heima,
hann er farinn langfer.
20 Peningapyngjuna tk hann me sr,
hann kemur ekki heim fyrr en tunglfylling."
21 Hn tldi hann me snum kfu fortlum,
ginnti hann me kjassmlum snum.
22 Hann fer rakleiis eftir henni,
eins og naut gengur fram blvllinn,
og eins og hjrtur, sem anar neti,
23 uns rin fer gegnum lifur hans,
eins og fuglinn hraar sr snruna,
og veit ekki, a lf hans er vei.
24 Og n, r yngismenn, hli mig
og gefi gaum a orum munns mns.
25 Lt eigi hjarta itt teygjast vegu hennar,
villst eigi inn stigu hennar.
26 v a margir eru eir, sem hn hefir srt til lfis,
og mesti gri allir eir, sem hn hefir myrt.
27 Hs hennar er helvegur,
er liggur niur til heimkynna dauans.


Spekin tekur til mls

8
1 Heyr, spekin kallar
og hyggnin ltur raust sna gjalla.
2 Uppi hunum vi veginn,
ar sem gturnar kvslast - stendur hn.
3 Vi hliin, ar sem gengi er t r borginni,
ar sem gengi er inn um dyrnar, kallar hn htt:
4 Til yar, menn, tala g,
og raust mn hljmar til mannanna barna.
5 r reyndu, lri hyggindi,
og r heimskingjar, lri skynsemi.
6 Hli , v a g tala a sem gfuglegt er,
og varir mnar tj a sem rtt er.
7 v a sannleika mlir gmur minn
og guleysi er vibjur vrum mnum.
8 Einlg eru ll or munns mns,
eim er ekkert fals n flri.
9 ll eru au einfld eim sem skilning hefir,
og bltt fram fyrir ann sem hloti hefir ekkingu.
10 Taki mti gun minni fremur en mti silfri
og frslu fremur en rvals gulli.
11 v a viska er betri en perlur,
og engir drgripir jafnast vi hana.

12 g, spekin, er handgengin hyggindunum
og r yfir rdeildarsamri ekking.
13 A ttast Drottin er a hata hi illa,
drambsemi og ofdramb og illa breytni
og flran munn - a hata g.
14 Mn er rspekin og framkvmdarsemin,
g er hyggnin, minn er krafturinn.
15 Fyrir mna hjlp rkja konungarnir
og rskura hfingjarnir rttvslega.
16 Fyrir mna hjlp stjrna stjrnendurnir
og tignarmennin - allir valdsmenn jru.
17 g elska sem mig elska,
og eir sem leita mn, finna mig.
18 Auur og heiur eru hj mr,
vagamlir fjrmunir og rttlti.
19 vxtur minn er betri en gull og gimsteinar
og eftirtekjan eftir mig betri en rvals silfur.
20 g geng gtu rttltisins,
stigum rttarins mijum,
21 til ess a gefa eim sanna auleg, er elska mig,
og fylla forabr eirra.

22 Drottinn skp mig upphafi vega sinna,
undan rum verkum snum, fyrir alda li.
23 Fr eilf var g sett til valda,
fr upphafi, ur en jrin var til.
24 g fddist ur en hafdjpin uru til,
er engar vatnsmiklar lindir voru til.
25 ur en fjllunum var hleypt niur,
undan hunum fddist g,
26 ur en hann skapai vll og vengi
og fyrstu moldarkekki jarrkis.
27 egar hann gjri himininn, var g ar,
egar hann setti hvelfinguna yfir hafdjpi,
28 egar hann festi skin uppi,
egar uppsprettur hafdjpsins komust skorur,
29 egar hann setti hafinu takmrk,
til ess a vtnin fru eigi lengra en hann bau,
egar hann festi undirstur jarar.
30 st g honum vi hli sem verkstra,
og g var yndi hans dag hvern,
leikandi mr fyrir augliti hans alla tma,
31 leikandi mr jararkringlu hans,
og hafi yndi mitt af mannanna brnum.
32 Og n, r yngismenn, hli mr,
v a slir eru eir, sem varveita vegu mna.
33 Hli aga, svo a r veri vitrir,
og lti hann eigi sem vind um eyrun jta.
34 Sll er s maur, sem hlir mr,
sem vakir daglega vi dyr mnar
og geymir dyrastafa minna.
35 v a s sem mig finnur, finnur lfi
og hltur blessun af Drottni.
36 En s sem missir mn, skaar sjlfan sig.
Allir eir, sem hata mig, elska dauann.


Spekin og fr Heimska bja veislu

9
1 Spekin hefir reist sr hs,
hggvi til sj stlpa sna.
2 Hn hefir sltra slturf snu, byrla vn sitt,
j, hn hefir egar bi bor sitt.
3 Hn hefir sent t ernur snar, hn kallar
hum stum borginni:
4 "Hver, sem reyndur er, komi hinga!"
Vi ann, sem vitur er, segir hn:
5 "Komi, eti mat minn
og drekki vni, sem g hefi byrla.
6 Lti af heimskunni, munu r lifa,
og feti veg hyggindanna."
7 S sem minnir spottara, bakar sr smn,
og eim sem vtar gulegan, verur a til vansa.
8 vta eigi spottarann, svo a hann hati ig eigi,
vta hinn vitra, og hann mun elska ig.
9 Gef hinum vitra, verur hann a vitrari,
fr hinn rttlta, og hann mun auka lrdm sinn.
10 tti Drottins er upphaf viskunnar
og a ekkja Hinn heilaga eru hyggindi.
11 v a fyrir mitt fulltingi munu dagar nir vera margir
og r lfs ns aukast.
12 Srt vitur, ert vitur r til gs,
en srt spottari, mun a bitna r einum.
13 Fr Heimska er hemja,
einfld og veit ekkert.
14 Hn situr ti fyrir hsdyrum snum,
stl uppi hu stunum borginni
15 til ess a kalla , sem um veginn fara,
er ganga beint fram lei sna:
16 "Hver sem reyndur er, komi hinga!"
og vi ann sem vitur er, segir hn:
17 "Stoli vatn er stt,
og losttt er launeti brau."
18 Og hann veit ekki, a ar eru hinir framlinu,
a eir sem hn hefir boi heim, eru djpum Heljar.


Safn spakmla

10
1 Orskviir Salmons.

Vitur sonur gleur fur sinn,
en heimskur sonur er mur sinni til mu.
2 Rangfenginn auur stoar ekki,
en rttlti frelsar fr daua.
3 Drottinn ltur ekki rttltan mann ola hungur,
en grgi gulausra hrindir hann fr sr.
4 Snauur verur s, er me hangandi hendi vinnur,
en aus aflar iin hnd.
5 Hygginn er s, er sumri safnar,
en skammarlega fer eim, er um kornslttinn sefur.
6 Blessun kemur yfir hfu hins rttlta,
en munnur gulegra hylmir yfir ofbeldi.
7 Minning hins rttlta verur blessu,
en nafn gulegra fnar.
8 S sem er vitur hjarta, ist boorin,
en s sem er afglapi munninum, steypir sr gltun.
9 S sem gengur rvandlega, gengur hultur,
en s sem gjrir vegu sna hlykkjtta, verur uppvs.
10 S sem deplar me auganu, veldur skapraun,
en s sem finnur a me djrfung, semur fri.
11 Munnur hins rttlta er lfslind,
en munnur gulegra hylmir yfir ofbeldi.
12 Hatur vekur illdeilur,
en krleikurinn breiir yfir alla bresti.
13 Viska er vrum hyggins manns,
en baki hins vitra hvn vndurinn.
14 Vitrir menn geyma ekking sna,
en munnur afglapans er yfirvofandi hrun.
15 Auur rks manns er honum flugt vgi,
en ftkt hinna snauu verur eim a falli.
16 Afli hins rttlta verur til lfs,
gri hins gulega til syndar.
17 S fer lfsins lei, er varveitir aga,
en s villist, er hafnar umvndun.
18 S er leynir hatri, er lygari,
en s sem ber t hrur, er heimskingi.
19 Mlinu fylgja yfirsjnir,
en s breytir hyggilega, sem hefir taum tungu sinni.
20 Tunga hins rttlta er rvals silfur,
vit hins gulega er ltils viri.
21 Varir hins rttlta fa marga,
en afglaparnir deyja r vitleysu.
22 Blessun Drottins, hn augar,
og erfii mannsins btir engu vi hana.
23 Heimskingjanum er ngja a fremja svviring,
en viskan er hyggnum manni glei.
24 a sem hinn gulegi ttast, kemur yfir hann,
en rttltum gefst a, er eir girnast.
25 egar vindbylurinn skellur , er ti um hinn gulega,
en hinn rttlti stendur eilfum grundvelli.
26 a sem edik er tnnunum og reykur augunum,
a er letinginn eim, er hann senda.
27 tti Drottins lengir lfdagana,
en vir gulegra vera stytt.
28 Eftirvnting rttltra endar glei,
en von gulegra verur a engu.
29 Vegur Drottins er athvarf sakleysisins,
en hrun eim, er ahafast illt.
30 Hinn rttlti bifast ekki a eilfu,
en hinir gulegu munu ekki byggja landi.
31 Munnur hins rttlta framleiir visku,
en flr tunga verur upprtt.
32 Varir hins rttlta vita, hva gefellt er,
en munnur gulegra er eintm flr.

11
1 Svikavog er Drottni andstygg,
en full vog yndi hans.
2 Komi hroki, kemur smn,
en hj ltilltum er viska.
3 Rvendni hreinskilinna leiir ,
en undirferli svikulla tortmir eim.
4 Aufi stoa ekki degi reiinnar,
en rttlti frelsar fr daua.
5 Rttlti hins rvanda gjrir veg hans slttan,
en hinn gulegi fellur um guleysi sitt.
6 Rttlti hinna hreinskilnu frelsar ,
en hinir svikulu netjast eigin grgi.
7 egar gulegur maur deyr, verur von hans a engu,
og eftirvnting glpamannanna er a engu orin.
8 Hinn rttlti frelsast r nauum,
og hinn gulegi kemur hans sta.
9 Me munninum steypir hinn gulausi nunga snum gltun,
en hinir rttltu frelsast fyrir ekkingu.
10 Borgin fagnar yfir gfu rttltra,
og egar gulegir farast, gjalla gleipin.
11 Borgin hefst fyrir blessun hreinskilinna,
en fyrir munn gulegra steypist hn.
12 vitur maur snir nunga snum fyrirlitningu,
en hygginn maur egir.
13 S er gengur um sem rgberi, lstur upp leyndarmlum,
en s sem er stafastur lund, leynir skinni.
14 ar sem engin stjrn er, ar fellur jin,
en ar sem margir rgjafar eru, fer allt vel.
15 Hrapallega fer fyrir eim, er gengur byrg fyrir annan mann,
en s sem hatar handsl, er hultur.
16 Yndisleg kona hltur smd,
og hinir sterku hljta aufi.
17 Krleiksrkur maur gjrir slu sinni gott,
en hinn grimmi kvelur sitt eigi hold.
18 Hinn gulegi aflar sr svikuls vinnings,
en s er rttlti sir, sannra launa.
19 Iki einhver rttlti, leiir a til lfs,
en ef hann eltir hi illa, leiir a hann til daua.
20 Andstygg fyrir Drottni eru eir, sem hafa rangsni hjarta,
en yndi hans eir, er breyta rvandlega.
21 Hr er hndin upp a: Hinn vondi sleppur ekki hegndur!
en nijar rttltra komast undan.
22 Eins og gullhringur svnstrni,
svo er fr kona, sem enga sipri kann.
23 skir hinna rttltu leia aeins til gs,
en vonir gulegra leia yfir sig reiidm.
24 Sumir mila rum mildilega, og eignast meira,
arir halda meira en rtt er, og vera ftkari.
25 Velgjrasm sl mettast rkulega,
og s sem gefur rum a drekka, mun og sjlfur drykk hljta.
26 Flki formlir eim, sem heldur korni,
en blessun kemur yfir hfu ess, er selur a.
27 S sem leitar gs, stundar a, sem velknanlegt er,
en s sem skist eftir illu, verur fyrir v.
28 S sem treystir au sinn, hann fellur,
en hinir rttltu munu grnka eins og laufi.
29 S sem kemur lagi heimilishag sinn, erfir vind,
og afglapinn verur jnn hins vitra.
30 vxtur hins rttlta er lfstr,
og hinn vitri hyllir a sr hjrtun.
31 Sj, hinn rttlti fr endurgjald hr jru,
hva hinn gulegi og syndarinn?

12
1 S sem elskar aga, elskar ekking,
en s sem hatar umvndun, er heimskur.
2 Hinn gi hltur velknun af Drottni,
en hrekkvsan mann fyrirdmir hann.
3 Enginn maur nr ftfestu me guleika,
en rt hinna rttltu mun eigi bifast.
4 Vn kona er krna manns sns,
en vond kona er sem rotnun beinum hans.
5 Hugsanir rttltra stefna a rtti,
en ragjrir gulegra a svikum.
6 Or gulegra brugga banar,
en munnur hreinskilinna frelsar .
7 gulegir kollsteypast og eru eigi framar til,
en hs rttltra stendur.
8 Manninum verur hrsa eftir vitsmunum hans,
en s sem er rangsninn hjarta, verur fyrirlitinn.
9 Betra er a lta lti yfir sr og hafa jn
en a berast miki og hafa ekki ofan sig.
10 Hinn rttlti er nrgtinn um rf skepna sinna,
en hjarta gulegra er hart.
11 S sem yrkir land sitt, mettast af braui,
en s sem skist eftir hgmlegum hlutum, er vitur.
12 Hinn gulegi girnist feng hinna vondu,
en rt rttltra er varanleg.
13 Yfirsjn varanna er ill snara,
en hinn rttlti bjargast r nauum.
14 Af vexti munnsins mettast maurinn gum,
og a sem hendur hans hafa rum gjrt, kemur aftur yfir hann.
15 Afglapanum finnst sinn vegur rttur,
en vitur maur hlir r.
16 Gremja afglapans kemur egar ljs,
en knn maur dylur smn sna.
17 S sem segir sannleikann hispurslaust, mlir fram a sem rtt er,
en falsvotturinn svik.
18 vaur sumra manna er sem spjtsstungur,
en tunga hinna vitru grir.
19 Sannmlar varir munu vallt standast,
en lygin tunga aeins stutta stund.
20 Yfir svikum ba eir, er illt brugga,
en glei valda eir, er ra til friar.
21 Rttltum manni ber aldrei bl a hendi,
en hamingja hlest gulega.
22 Lygavarir eru Drottni andstygg,
en eir sem sannleik ika, eru yndi hans.
23 Knn maur fer dult me ekking sna,
en hjarta heimskingjanna fer htt me flnsku sna.
24 Hnd hinna inu mun drottna,
en hangandi hndin verur vinnuskyld.
25 Hugski beygir manninn,
en vingjarnlegt or gleur hann.
26 Hinum rttlta vegnar betur en rum,
en vegur gulegra leiir villu.
27 Letinginn nr ekki villibrinni,
en inin er manninum drmtur auur.
28 vegi rttltisins er lf,
en glpaleiin liggur t dauann.

13
1 Vitur sonur hlir umvndun fur sns,
en spottarinn sinnir engum tlum.
2 Maurinn ntur gs af vexti munnsins,
en svikarana yrstir ofbeldi.
3 S sem gtir munns sns, varveitir lf sitt,
en gltun er bin eim, er gini glennir.
4 Sl letingjans girnist og fr ekki,
en sl hinna inu mettast rkulega.
5 Rttltur maur hatar fals,
en hinn gulegi fremur skmm og svviru.
6 Rttlti verndar grandvara breytni,
en guleysi steypir syndaranum.
7 Einn ykist rkur, en ekkert,
annar lst vera ftkur, en mikinn au.
8 Aufi mannsins eru lausnargjald fyrir lf hans,
en hinn ftki hlir ekki neinar vtur.
9 Ljs rttltra logar skrt,
en lampa gulegra slokknar.
10 Me hroka vekja menn aeins rtur,
en hj rgnum mnnum er viska.
11 Skjtfenginn auur minnkar,
en s sem safnar smtt og smtt, verur rkur.
12 Langdregin eftirvnting gjrir hjarta sjkt,
en uppfyllt sk er lfstr.
13 S sem fyrirltur minningaror, br sr gltun,
en s sem ttast boori, hltur umbun.
14 Kenning hins vitra er lfslind
til ess a forast snru dauans.
15 Gir vitsmunir veita hylli,
en vegur svikaranna leiir gltun.
16 Knn maur gjrir allt me skynsemd,
en heimskinginn breiir t vitleysu.
17 gulegur sendiboi steypir gfu,
en trr sendimaur er meinabt.
18 Ftkt og smn hltur s, er ltur minning sem vind um eyrun jta,
en s sem tekur umvndun, verur heiraur.
19 Uppfyllt sk er slunni st,
en a forast illt er heimskingjunum andstygg.
20 Haf umgengni vi vitra menn, verur vitur,
en illa fer eim, sem leggur lag sitt vi heimskingja.
21 hamingjan eltir syndarana,
en gfan nr hinum rttltu.
22 Gur maur ltur eftir sig arf handa barnabrnunum,
en eigur syndarans eru geymdar hinum rttlta.
23 Nbroti land ftklinganna gefur mikla fu,
en mrgum er burtu kippt fyrir ranglti sitt.
24 S sem sparar vndinn, hatar son sinn,
en s sem elskar hann, agar hann snemma.
25 Hinn rttlti etur ngju sna,
en kviur gulegra lur skort.

14
1 Viska kvennanna reisir hsi,
en fflskan rfur a niur me hndum snum.
2 S sem framgengur hreinskilni sinni, ttast Drottin,
en s sem fer krkaleiir, fyrirltur hann.
3 munni afglapans er vndur hroka hans,
en varir hinna vitru varveita .
4 ar sem engin naut eru, ar er jatan tm,
en fyrir kraft uxans fst mikill gi.
5 Sannorur vottur lgur ekki,
en falsvottur fer me lygar.
6 Spottarinn leitar visku, en finnur ekki,
en hyggnum manni er ekkingin aufengin.
7 Gakk burt fr heimskum manni,
og hefir ekki kynnst ekkingar-vrum.
8 Viska hins kna er v flgin, a hann skilur veg sinn,
en fflska heimskingjanna er svik.
9 Afglaparnir gjra gys a sektarfrnum,
en meal hreinskilinna er velknun.
10 Hjarta eitt ekkir kvl sna,
og jafnvel glei ess getur enginn annar blanda sr.
11 Hs gulegra mun eyileggjast,
en tjald hreinskilinna mun blmgast.
12 Margur vegurinn virist greifr,
en endar helslum.
13 Jafnvel tt hlegi s, kennir hjarta til,
og endir gleinnar er tregi.
14 Rangsni hjarta mettast af vegum snum
svo og gur maur af verkum snum.
15 Einfaldur maur trir llu,
en knn maur athugar ftml sn.
16 Vitur maur ttast hi illa og forast a,
en heimskinginn er framhleypinn og ugglaus.
17 Uppstkkur maur fremur fflsku,
en hrekkvs maur verur hataur.
18 Einfeldningarnir erfa fflsku,
en vitrir menn krnast ekkingu.
19 Hinir vondu vera a lta hinum gu,
og hinir gulegu a standa vi dyr rttltra.
20 Ftklingurinn verur hvimleiur jafnvel vini snum,
en rkismanninn elska margir.
21 S sem fyrirltur vin sinn, drgir synd,
en sll er s, sem miskunnar sig yfir hina voluu.
22 Vissulega villast eir, er stunda illt,
en st og trfesti vinna eir sr, er gott stunda.
23 Af llu striti fst gi,
en munnfleipri eitt leiir aeins til skorts.
24 Vitrum mnnum er auur eirra krna,
en fflska heimskingjanna er og verur fflska.
25 Sannorur vottur frelsar lf,
en s sem fer me lygar, er svikari.
26 tta Drottins er ruggt traust,
og synir slks manns munu athvarf eiga.
27 tti Drottins er lfslind
til ess a forast snrur dauans.
28 Flksmergin er pri konungsins,
en mannaskorturinn steypir hfingjanum.
29 S sem er seinn til reii, er rkur a skynsemd,
en hinn brlyndi snir mikla fflsku.
30 Rsamt hjarta er lf lkamans,
en stra er eitur beinum.
31 S sem kgar snauan mann, virir ann er skp hann,
en s heirar hann, er miskunnar sig yfir ftkan.
32 Hinn gulegi fellur illsku sinni,
en hinum rttlta er rvendnin athvarf.
33 hjarta hyggins manns heldur viskan kyrru fyrir,
en meal heimskingja gerir hn vart vi sig.
34 Rttlti hefur upp linn,
en syndin er janna skmm.
35 Vitur jnn hltur hylli konungsins,
en s hefir reii hans, sem skammarlega breytir.

15
1 Mjklegt andsvar stvar bri,
en meiandi or vekur reii.
2 Af tungu hinna vitru drpur ekking,
en munnur heimskingjanna eys r sr vitleysu.
3 Augu Drottins eru alls staar,
vakandi yfir vondum og gum.
4 Hgvr tungunnar er lfstr,
en fals hennar veldur hugarkvl.
5 Afglapinn smir aga fur sns,
en s sem tekur umvndun, verur hygginn.
6 hsi hins rttlta er mikill auur,
en glundroi er graf hins gulega.
7 Varir hinna vitru dreifa t ekkingu,
en hjarta heimskingjanna er rangsni.
8 Frn gulegra er Drottni andstygg,
en bn hreinskilinna er honum knanleg.
9 Vegur hins gulega er Drottni andstyggilegur,
en ann sem stundar rttlti, elskar hann.
10 Slm hirting bur ess, sem yfirgefur rtta lei,
s sem hatar umvndun, hltur a deyja.
11 Dnarheimur og undirdjpin eru opin fyrir Drottni,
hversu miklu fremur hjrtu mannanna barna!
12 Spottaranum er ekki vel vi, a vanda s um vi hann,
til viturra manna fer hann ekki.
13 Glatt hjarta gjrir andliti hrlegt,
en s hrygg hjarta, er hugurinn dapur.
14 Hjarta hins vitra leitar a ekking,
en munnur heimskingjanna gir sr fflsku.
15 Hinn volai sr aldrei glaan dag,
en s sem vel liggur , er sfellt veislu.
16 Betra er lti tta Drottins
en mikill fjrsjur me hyggjum.
17 Betri er einn skammtur klmetis me krleika
en alinn uxi me hatri.
18 Brlyndur maur vekur deilur,
en s sem seinn er til reii, stillir rtu.
19 Vegur letingjans er eins og yrnigeri,
en gata hreinskilinna er brautarvegur.
20 Vitur sonur gleur fur sinn,
en heimskur maur fyrirltur mur sna.
21 vitrum manni er fflskan glei,
en skynsamur maur gengur beint fram.
22 formin vera a engu, ar sem engin er ragerin,
en ef margir leggja rin, f au framgang.
23 Glei hltur maurinn af svari munns sns,
og hversu fagurt er or tma tala!
24 Lfsins vegur liggur upp vi fyrir hinn hyggna,
til ess a hann lendi ekki niur Helju.
25 Drottinn rfur niur hs drambltra,
en setur fst landamerki ekkjunnar.
26 Ill form eru Drottni andstygg,
en hrein eru vingjarnleg or.
27 S kemur lagi heimilishag sinn, sem fkinn er rangfenginn gra,
en s sem hatar mtugjafir, mun lifa.
28 Hjarta hins rttlta hugar, hverju svara skuli,
en munnur gulegra eys r sr illsku.
29 Drottinn er fjarlgur gulegum,
en bn rttltra heyrir hann.
30 Vingjarnlegt augnar gleur hjarta,
gar frttir feita beinin.
31 Eyra sem hlir holla umvndun,
mun ba meal hinna vitru.
32 S sem aga hafnar, fyrirltur sjlfan sig,
en s sem hlir umvndun, aflar sr hygginda.
33 tti Drottins er gun til visku,
og aumkt er undanfari viringar.

16
1 Fyrirtlanir hjartans eru mannsins valdi,
en svar tungunnar kemur fr Drottni.
2 Manninum ykja allir snir vegir hreinir,
en Drottinn prfar hugareli.
3 Fel Drottni verk n,
mun formum num framgengt vera.
4 Allt hefir Drottinn skapa til sns kvena marks,
svo og guleysingjann til heilladagsins.
5 Srhver hrokafullur maur er Drottni andstygg,
hr er hndin upp a: hann sleppur ekki hegndur!
6 Me elsku og trfesti er frigt fyrir misgjr,
og fyrir tta Drottins forast menn hi illa.
7 egar Drottinn hefir knun breytni einhvers manns,
sttir hann og vini hans vi hann.
8 Betra er lti me rttu
en miklar tekjur me rngu.
9 Hjarta mannsins upphugsar veg hans,
en Drottinn strir gangi hans.
10 Gosvar er vrum konungsins,
dmi mun munni hans ekki skeika.
11 Rtt vog og reisla koma fr Drottni,
lin vogarsklunum eru hans verk.
12 A fremja ranglti er konungum andstygg,
v a hsti stafestist fyrir rttlti.
13 Rttltar varir eru yndi konunga,
og eir elska ann, er talar hreinskilni.
14 Konungsreii er sem sendiboi dauans,
en vitur maur sefar hana.
15 mildilegu augnari konungs er lf,
og hylli hans er sem vorregns-sk.
16 Hversu miklu betra er a afla sr visku en gulls
og kjsanlegra a afla sr hygginda en silfurs.
17 Braut hreinskilinna er a forast illt,
a varveita slu sna er a gta breytni sinnar.
18 Drambsemi er undanfari tortmingar,
og oflti veit fall.
19 Betra er a vera ltilltur me aumjkum
en a skipta herfangi me drambltum.
20 S sem gefur gtur a orinu, hreppir hamingju,
og sll er s, sem treystir Drottni.
21 S sem er vitur hjarta, verur hygginn kallaur,
og stleiki varanna eykur frslu.
22 Lfslind er hyggnin eim, sem hana ,
en gun afglapanna er eirra eigin flnska.
23 Hjarta spekingsins gjrir munn hans hygginn
og eykur frsluna vrum hans.
24 Vingjarnleg or eru hunangsseimur,
st fyrir slina, lkning fyrir beinin.
25 Margur vegurinn virist greifr,
en endar helslum.
26 Hungur erfiismannsins erfiar me honum,
v a munnur hans rekur eftir honum.
27 Varmenni grefur heillagrf,
og vrum hans er sem brennandi eldur.
28 Vlrur maur kveikir illdeilur,
og rgberinn veldur vinaskilnai.
29 Ofbeldismaurinn ginnir nunga sinn
og leiir hann vondan veg.
30 S sem lokar augunum, upphugsar vlri,
s sem kreistir saman varirnar, er albinn til ills.
31 Grar hrur eru heiurskrna,
vegi rttltis last menn hana.
32 S sem seinn er til reii, er betri en kappi,
og s sem stjrnar gei snu, er meiri en s sem vinnur borgir.
33 skikkjufellingum eru teningarnir hristir,
en Drottinn rur, hva upp kemur.

17
1 Betri er urr braubiti me r
en fullt hs af frnarkjti me deilum.
2 Hygginn rll verur drottnari yfir spilltum syni,
og hann tekur erfahlut me brrunum.
3 Deiglan er fyrir silfri og brsluofninn fyrir gulli,
en Drottinn prfar hjrtun.
4 Illmenni gefur gaum a flris-vrum,
lygin hlir glpa-tungu.
5 S sem gjrir gys a ftkum, virir ann er skp hann,
og s sem glest yfir gfu, sleppur ekki hegndur.
6 Barnabrnin eru krna ldunganna,
og feurnir eru heiur barnanna.
7 Ekki hfa heimskum manni stryri,
hve miklu sur gfgum manni lygavarir.
8 Mtan er gimsteinn augum ess er hana fr,
hvert sem maur snr sr me hana, kemur hann snu fram.
9 S sem breiir yfir bresti, eflir krleika,
en s sem fir upp sk, veldur vinaskilnai.
10 vtur f meira hygginn mann
en hundra hgg heimskingja.
11 Uppreisnarmaurinn hyggur illt eitt,
en grimmur sendiboi mun sendur vera mti honum.
12 Betra er fyrir mann a mta birnu, sem rnd er hnum snum,
heldur en heimskingja flnsku hans.
13 S sem launar gott me illu,
fr hans hsi vkur gfan eigi.
14 egar deila byrjar, er sem tekin s r stfla,
lt v af rtunni, ur en rifrildi hefst.
15 S sem sekan sknar, og s sem saklausan sakfellir,
eir eru bir Drottni andstygg.
16 Hva stoa peningar hendi heimskingjans
til ess a kaupa speki, ar sem viti er ekkert?
17 Vinur elskar t
og nauum er hann sem brir.
18 vitur maur er s, er til handsala gengur,
s sem gengur byrg fyrir nunga sinn.
19 S elskar yfirsjn, sem rtu elskar,
s sem har gjrir dyr snar, skist eftir hruni.
20 Rangsni hjarta last enga gfu,
og s sem hefir flra tungu, hrapar gfu.
21 S sem getur af sr heimskingja, honum verur a til mu,
og fair glpsins fagnar ekki.
22 Glatt hjarta veitir ga heilsubt,
en dapurt ge skrlir beinin.
23 Hinn gulegi iggur mtur laun
til ess a beygja leiir rttvsinnar.
24 Hygginn maur hefir viskuna fyrir framan sig,
en augu heimskingjans eru ti heimsenda.
25 Heimskur sonur er fur snum til sorgar
og eirri til angurs, er l hann.
26 a eitt a sekta saklausan er ekki gott,
en a berja tignarmenni tekur t yfir.
27 Fmlugur maur er hygginn,
og gerr maur er skynsamur.
28 Afglapinn getur jafnvel litist vitur, ef hann egir,
hygginn, ef hann lokar vrunum.

18
1 Srlyndur maur fer a snum munum,
hann illskast vi llu, sem hyggilegt er.
2 Heimskinginn hefir engar mtur hyggindum,
heldur v a gjra kunnar hugsanir snar.
3 ar sem hinn gulegi kemur, ar kemur og fyrirlitning,
og me smninni kemur skmm.
4 Djp vtn eru or af manns munni,
lind viskunnar er sem rennandi lkur.
5 a er ekki rtt a draga taum hins gulega,
a halla rtti hins saklausa dmi.
6 Varir heimskingjans valda deilum,
og munnur hans kallar hgg.
7 Munnur heimskingjans verur honum a tjni,
og varir hans eru snara fyrir lf hans.
8 Or rgberans eru eins og slgti,
og au lsa sig inn innstu fylgsni hjartans.
9 S sem tmltur er verki snu,
er skilgetinn brir eysluseggsins.
10 Nafn Drottins er sterkur turn,
anga hleypur hinn rttlti og er ar hultur.
11 Auur rks manns er honum flugt vgi
og kleifur mrveggur sjlfs hans myndun.
12 Ofmetnaur hjartans er undanfari falls,
en aumkt er undanfari viringar.
13 Svari einhver ur en hann heyrir,
er honum a flnska og skmm.
14 Hugrekki mannsins heldur honum uppi sjkdmi hans,
en dapurt ge, hver fr bori a?
15 Hjarta hins hyggna aflar sr ekkingar,
og eyra hinna vitru leitar ekkingar.
16 Gjf sem maur gefur, rmir til fyrir honum
og leiir hann fram fyrir strmenni.
17 Hinn fyrri snist hafa rttu a standa rtumli snu,
en san kemur mtpartur hans og rannsakar rksemdir hans.
18 Hlutkesti gjrir enda deilum
og sker r milli sterkra.
19 Erfiara er a vinna svikinn brur en a vinna rammbygga borg,
og deilur slkra manna eru sem slagbrandar fyrir hallardyrum.
20 Kviur mannsins mettast af vexti munns hans,
af grri varanna mettast hann.
21 Daui og lf eru tungunnar valdi,
og s sem hefir taum henni, mun eta vxt hennar.
22 S sem eignast konu, eignast gersemi,
og hltur nargjf af Drottni.
23 Hinn ftki mlir bljgum bnarorum,
en hinn rki svarar me hrku.
24 A vera allra vinur er til tjns,
en til er stvinur, sem er tryggari en brir.

19
1 Betri er ftkur maur, sem framgengur rvendni sinni,
heldur en lvs lygari og heimskur a auki.
2 Kapp er best me forsj,
og s sem hraar sr, misstgur sig.
3 Flnska mannsins steypir fyrirtkjum hans,
en hjarta hans illskast vi Drottin.
4 Auur fjlgar vinum,
en ftkur maur verur vinum horfinn.
5 Falsvottur sleppur ekki hegndur,
og s sem fer me lygar, kemst ekki undan.
6 Margir reyna a koma sr mjkinn hj tignarmanninum,
og allir eru vinir ess, sem gjafir gefur.
7 Allir brur hins snaua hata hann,
hversu miklu fremur firrast vinir hans hann.
8 S sem aflar sr hygginda, elskar lf sitt,
s sem varveitir skynsemi, mun gfu hljta.
9 Falsvottur sleppur ekki hegndur,
og s sem fer me lygar, tortmist.
10 Sllfi hfir eigi heimskum manni,
hva rli a drottna yfir hfingjum.
11 Hyggni mannsins gjrir hann seinan til reii,
og a er honum til frgar a ganga fram hj mtgjrum.
12 Konungsreii er eins og ljnsskur,
en hylli hans sem dgg grasi.
13 Heimskur sonur er fur snum snn hamingja,
og konuras er sfelldur akleki.
14 Hs og auur er arfur fr ferunum,
en skynsm kona er gjf fr Drottni.
15 Letin svfir ungum svefni,
og ijulaus maur mun hungur ola.
16 S sem varveitir boori, varveitir lf sitt,
en s deyr, sem ekki hefir gt vegum snum.
17 S lnar Drottni, er lknar ftkum,
og hann mun launa honum gverk hans.
18 Aga son inn, v a enn er von,
en faru eigi svo langt, a deyir hann.
19 S sem illa reiist, verur a greia sekt,
v a tlir a bjarga, gjrir illt verra.
20 Hl rum og tak umvndun,
til ess a verir vitur eftirleiis.
21 Mrg eru formin mannshjartanu,
en rslyktun Drottins stendur.
22 Unun mannsins er krleiksverk hans,
og betri er ftkur maur en lygari.
23 tti Drottins leiir til lfs,
hvlist maurinn mettur, verur ekki fyrir neinni gfu.
24 Latur maur dfir hendinni ofan sklina,
en ekki nennir hann a bera hana aftur upp a munninum.
25 Slir spottarann, verur hinn einfaldi hygginn,
og s vanda um vi skynsaman mann, lrir hann hyggindi.
26 S sem misyrmir fur snum og rekur burt mur sna,
slkur sonur fremur smn og svviring.
27 Httu, son minn, a hla umvndun,
ef a er til ess eins, a brjtir mti skynsamlegum orum.
28 Samviskulaus vottur gjrir gys a rttinum,
og munnur gulegra gleypir rangindi.
29 Refsidmar eru bnir spotturunum
og hgg baki heimskingjanna.

20
1 Vni er spottari, sterkur drykkur glaumsamur,
og hver s, er drukkinn reikar, er vitur.
2 Konungsreii er eins og ljnsskur,
s sem egnir hann mti sr, fyrirgjrir lfi snu.
3 a er manni smi a halda sr fr rtu,
en hver afglapinn ygglir sig.
4 Letinginn plgir ekki haustin,
fyrir v leitar hann um uppskerutmann og grpur tmt.
5 Rin hjarta mannsins eru sem djp vtn,
og hygginn maur eys ar af.
6 Margir menn eru kallair krleiksrkir,
en tryggan vin, hver finnur hann?
7 Rttltur maur gengur fram rvendni sinni,
sl eru v brn hans eftir hann.
8 egar konungur situr dmstli,
skilur hann allt illt r me augnari snu.
9 Hver getur sagt: "g hefi haldi hjarta mnu hreinu,
g er hreinn af synd?"
10 Tvenns konar vog og tvenns konar ml,
a er hvort tveggja Drottni andstygg.
11 Sveinninn ekkist egar verkum snum,
hvort athafnir hans eru hreinar og einlgar.
12 Eyra sem heyrir, og auga sem sr,
hvort tveggja hefir Drottinn skapa.
13 Elskau ekki svefninn, svo a verir ekki ftkur,
opnau augun, muntu mettast af braui.
14 "Slmt! Slmt!" segir kaupandinn,
en egar hann gengur burt, hlist hann um.
15 Til er gull og gng af perlum,
en hi drmtasta ing eru vitrar varir.
16 Tak skikkjuna af eim manni, sem hefir gengi byrg fyrir kunnugan,
tak ve af eim manni, sem hefir gengi byrg fyrir tlendinga.
17 Stt er svikabraui,
en eftir fyllist munnurinn ml.
18 Vel rin form f framgang,
haf v holl r, er heyr str.
19 S sem ljstar upp leyndarmlum, gengur um sem rgberi,
haf v engin mk vi mlugan mann.
20 S sem formlir fur og mur,
hans lampa slokknar niamyrkri.
21 Arfur, sem upphafi var skjtfenginn,
blessast eigi a lokum.
22 Seg ekki: "g vil endurgjalda illt!"
B Drottins, og hann mun hjlpa r.
23 Tvenns konar vog er Drottni andstygg,
og svikavog er ekki g.
24 Spor mannsins eru kvein af Drottni,
en maurinn - hvernig fr hann skynja veg sinn?
25 a er manninum snara a hrpa fljtfrni: "Helga!"
og hyggja fyrst a, egar heitin eru gjr.
26 Vitur konungur skilur r hina gulegu
og ltur san hjli yfir ganga.
27 Andi mannsins er lampi fr Drottni,
sem rannsakar hvern afkima hjartans.
28 Krleiki og trfesti varveita konunginn,
og hann styur hsti sitt me krleika.
29 Krafturinn er gti ungra manna,
en hrurnar pri ldunganna.
30 Blugar skrmur hreinsa illmenni
og hgg, sem duglega sva.

21
1 Hjarta konungsins er eins og vatnslkir hendi Drottins,
hann beygir a til hvers, er honum knast.
2 Manninum ykja allir snir vegir rttir,
en Drottinn vegur hjrtun.
3 A ika rttlti og rtt
er Drottni knanlegra en slturfrn.
4 Drembileg augu og hrokafullt hjarta
eru lampi gulegra, - allt er a synd.
5 Fyrirtlanir ijumannsins reynast fsamar vel,
en ll flasfrni lendir fjrskorti.
6 Fjrsjir, sem afla er me lygatungu,
eru sem jtandi vindblr, snrur dauans.
7 Ofrki hinna gulegu dregur eftir sr,
v a eir frast undan a gjra a, sem rtt er.
8 Boginn er vegur ess manns, sem synd er hlainn,
en verk hins hreina eru rvandleg.
9 Betri er vist horni hsaki
en samb vi rasgjarna konu.
10 Sl hins gulega girnist illt,
nungi hans finnur enga miskunn hj honum.
11 S spottaranum refsa, verur hinn einfaldi hygginn,
og s vitur maur frddur, lrir hann hyggindi.
12 Gtur gefur rttltur a hsi hins gulega,
steypir gulegum gfu.
13 S sem byrgir eyrun fyrir kveini hins ftka,
hann mun sjlfur kalla og eigi f bnheyrslu.
14 Gjf laun sefar reii
og mta barmi kafa heift.
15 Rttltum manni er glei a gjra a, sem rtt er,
en illgjramnnum er a skelfing.
16 S maur, sem villist af vegi skynseminnar,
mun brtt hvlast sfnui framliinna.
17 reigi verur s, er slginn er skemmtanir,
s sem slginn er vn og olu, verur ekki rkur.
18 Hinn gulegi er lausnargjald fyrir hinn rttlta,
og svikarinn kemur sta hinna hreinskilnu.
19 Betra er a ba eyimerkur-landi
en me rasgjarnri og geillri konu.
20 Drmtur fjrsjur og ola er heimkynnum hins vitra,
en heimskur maur slundar v.
21 S sem stundar rttlti og krleika,
hann last lf, rttlti og heiur.
22 Vitur maur vinnur borg kappanna
og rfur niur vgi, sem hn treysti .
23 S sem varveitir munn sinn og tungu,
hann varveitir slu sna fr nauum.
24 S sem er hrokafullur, drambltur, hann heitir spottari,
s sem gjrir allt af taumlausum hroka.
25 skir letingjans drepa hann,
v a hendur hans vilja ekki vinna.
26 vallt er letinginn a ska sr,
en hinn rttlti gefur og er ekki naumur.
27 Slturfrn gulegra er Drottni andstygg,
hva , s hn framborin fyrir hfuverk.
28 Falsvottur mun tortmast,
en maur, sem heyrt hefir, m vallt tala.
29 gulegur maur setur upp ruggan svip,
en hinn hreinskilni gjrir veg sinn ruggan.
30 Engin viska er til og engin hyggni,
n heldur r gegn Drottni.
31 Hesturinn er hafur vibinn til orustudagsins,
en sigurinn er hendi Drottins.

22
1 Gott mannor er drmtara en mikill auur,
vinsld er betri en silfur og gull.
2 Rkur og ftkur hittast,
Drottinn skp alla saman.
3 Vitur maur sr gfuna og felur sig,
en einfeldningarnir halda fram og f a kenna v.
4 Laun aumktar, tta Drottins,
eru auur, heiur og lf.
5 yrnar, snrur, eru vegi hins undirfrula,
s sem varveitir lf sitt, kemur ekki nrri eim.
6 Fr sveininn um veginn, sem hann a halda,
og gamals aldri mun hann ekki af honum vkja.
7 Rkur maur drottnar yfir ftkum,
og lneginn verur rll lnsalans.
8 S sem ranglti sir, uppsker hamingju,
og sproti heiftar hans verur a engu.
9 S sem er ggjarn, verur blessaur,
v a hann gefur hinum ftka af braui snu.
10 Rek spottarann burt, fer deilan burt,
og linnir rtu og smn.
11 Drottinn elskar hjartahreinan,
konungurinn er vinur ess, sem hefir yndisokka vrum sr.
12 Augu Drottins varveita ekkinguna,
en orum svikarans kollvarpar hann.
13 Letinginn segir: "Ljn er ti fyrir,
g kynni a vera drepinn ti gtunni."
14 Djp grf er munnur lttarkvenna,
s sem verur fyrir reii Drottins, fellur hana.
15 Ef fflska situr fst hjarta sveinsins,
mun vndur agans koma henni burt aan.
16 A kga ftkan eykur efni hans,
a gefa rkum manni verur til ess eins a gjra hann snauan.


Or hinna vitru

17 Hneig eyra itt og heyr or hinna vitru,
og sn athygli inni a kenning minni,
18 v a a er fagurt, ef geymir au brjsti r,
ef au eru ll til taks vrum num.
19 Til ess a traust itt s Drottni,
fri g ig dag, j ig.
20 Vissulega skrifa g kjarnyri handa r,
me heilrum og frslu,
21 til ess a g kunngjri r sannleika, reianleg or,
svo a flytjir eim reianleg or, er senda ig.
22 Rn eigi hinn ltilmtlega, af v a hann er ltilmtlegur,
og knosa eigi hinn volaa borgarhliinu,
23 v a Drottinn mun flytja ml eirra
og rna lfinu, er rna.
24 Legg eigi lag itt vi reiigjarnan mann
og haf eigi umgengni vi fauta,
25 til ess a venjist eigi httsemi hans
og skir snru fyrir lf itt.
26 Ver ekki meal eirra, er ganga til handsala,
meal eirra, er ganga byrg fyrir skuldum,
27 v egar ekkert hefir a borga me,
viltu lta taka sngina undan r?
28 Fr eigi r sta hin fornu landamerki,
au er feur nir hafa sett.
29 Sjir mann vel fran verki snu,
hann getur boi konungum jnustu sna,
eigi mun hann bja sig tignum mnnum.

23
1 egar situr til bors me valdsherra,
gt ess vel, hvern hefir fyrir framan ig,
2 og set r hnf barka,
ef ert matmaur.
3 Lt ig ekki langa krsingar hans,
v a r eru svikul fa.
4 Streist ekki vi a vera rkur,
httu a verja viti nu til ess.
5 Hvort skulu augu n hvarfla til ausins, sem er svo stopull?
v a sannlega gjrir hann sr vngi
eins og rn, sem flgur til himins.
6 Et eigi brau hj nskum manni
og lt ig ekki langa krsingar hans,
7 v a hann er eins og maur, sem reiknar me sjlfum sr.
"Et og drekk!" segir hann vi ig,
en hjarta hans er eigi me r.
8 Bitanum, sem hefir eti, verur a la upp aftur,
og blmlum num hefir gl kasta.
9 Tala eigi fyrir eyrum heimskingjans,
v a hann fyrirltur hyggindi ru innar.
10 Fr eigi r sta landamerki ekkjunnar
og gakk eigi inn akra munaarleysingjanna,
11 v a lausnari eirra er sterkur -
hann mun flytja ml eirra gegn r.
12 Sn hjarta nu a umvndun
og eyrum num a vsdmsorum.
13 Spara eigi aga vi sveininn,
v ekki deyr hann, tt slir hann me vendinum.
14 slr hann a snnu me vendinum,
en frelsar lf hans fr Helju.


minning fur

15 Son minn, egar hjarta itt verur viturt,
glest g lka hjarta mnu,
16 og nru mn fagna,
er varir nar mla a sem rtt er.
17 Lt eigi hjarta itt funda syndara,
heldur stunda gustta degi hverjum,
18 v a vissulega er enn framt fyrir hendi,
og von n mun eigi a engu vera.
19 Heyr , son minn, og ver vitur
og str hjarta nu rtta lei.
20 Ver ekki me drykkjurtum,
me eim, sem hvoma sig kjt,
21 v a drykkjurtar og mathkar vera snauir,
og svefnmk klir ttra.
22 Hl fur num, sem hefir geti ig,
og fyrirlt ekki mur na, tt hn s orin gmul.
23 Kaup sannleika, og sel hann ekki,
visku, aga og hyggindi.
24 Fair rttlts manns fagnar,
og s sem gat vitran son, glest af honum.
25 Glejist fair inn og mir n
og fagni hn, sem fddi ig.
26 Son minn, gef mr hjarta itt,
og lt vegu mna vera r gefellda.
27 v a skkja er djp grf
og lttardrs rngur pyttur.
28 J, hn liggur leyni eins og rningi
og fjlgar hinum tru meal mannanna.


Vnsvelgurinn

29 Hver jar? hver veinar?
hver deilum? hver kvartar?
hver fr sr a arflausu? hver rau augu?
30 eir sem sitja vi vn fram ntur,
eir sem koma saman til a bergja krydduum drykkjum.
31 Horf ekki vni, hve rautt a er,
hversu a glir bikarnum og rennur ljflega niur.
32 A sustu btur a sem hggormur
og sptir eitri sem nara.
33 Augu n munu sj kynlega hluti,
og hjarta itt mun mla flri.
34 Og munt vera eins og s, sem liggur ti miju hafi,
j, eins og s, er liggur efst uppi siglutr.
35 "eir hafa slegi mig, g kenndi ekkert til,
eir hafa bari mig, g var ess ekki var.
Hvenr mun g vakna?
g vil meira vn!"


Orskviir um hyggindin

24
1 funda ekki vonda menn
og lt ig ekki langa til a vera me eim,
2 v a hjarta eirra br yfir ofrkisverkum,
og varir eirra mla gfu.
3 Fyrir speki verur hs reist,
og fyrir hyggni verur a stafast,
4 fyrir ekking fyllast forabrin
alls konar drum og yndislegum fjrmunum.
5 Vitur maur er betri en sterkur
og frur maur betri en aflmikill,
6 v a holl r skalt hafa, er heyr str,
og ar sem margir rgjafar eru, fer allt vel.
7 Viskan er afglapanum ofvia,
borgarhliinu lkur hann ekki upp munni snum.
8 ann sem leggur stund a gjra illt,
kalla menn varmenni.
9 Syndin er fflslegt fyrirtki,
og spottarinn er mnnum andstygg.
10 Ltir hugfallast neyarinnar degi,
er mttur inn ltill.
11 Frelsau , sem leiddir eru fram til lflts,
og yrm eim, sem ganga skjgrandi a hggstokknum.
12 Segir : "Vr vissum a eigi," -
s sem vegur hjrtun, hann verur sannarlega var vi a,
og s sem vakir yfir slu inni, hann veit a
og mun gjalda manninum eftir verkum hans.

13 Et hunang, son minn, v a a er gott,
og hunangsseimur er gmi num stur.
14 Nem sama htt speki fyrir slu na,
finnir hana, er framt fyrir hendi,
og von n mun eigi a engu vera.
15 Sit eigi, hinn gulegi, um bsta hins rttlta
og eyilegg ekki heimkynni hans,
16 v a sj sinnum fellur hinn rttlti og stendur aftur upp,
en gulegir steypast gfu.
17 Gle ig eigi yfir falli vinar ns,
og hjarta itt fagni eigi yfir v a hann steypist,
18 svo a Drottinn sji a ekki og honum mislki,
og hann sni reii sinni fr honum til n.
19 Reist ekki vegna illgjramanna,
funda eigi gulega,
20 v a vondur maur enga framt fyrir hndum,
lampa gulegra slokknar.
21 Son minn, ttastu Drottin og konunginn,
samlaga ig ekki raseggjum,
22 v a gfa eirra rur a egar minnst varir,
og farir beggja - hver veit um r?


Orskviir

23 essir orskviir eru lka eftir spekinga.
Hlutdrgni dmi er ljt.
24 eim sem segir vi hinn seka: " hefir rtt fyrir r!"
honum formla menn, honum blvar flk.
25 En eim sem hegna eins og ber, mun vel vegna,
yfir kemur rkuleg blessun.
26 S kyssir varirnar,
sem veitir rtt svr.
27 Annastu verk itt utan hss og ljk v akrinum,
san getur byggt hs itt.
28 Vertu eigi vottur gegn nunga num a stulausu,
ea mundir vilja svkja me vrum num?
29 Seg ekki: "Eins og hann gjri mr, eins tla g honum a gjra,
g tla a endurgjalda manninum eftir verkum hans!"
30 Mr var gengi fram hj akri letingja nokkurs
og fram hj vngari viturs manns.
31 Og sj, hann var allur vaxinn klungrum,
hann var alakinn netlum,
og steingarurinn umhverfis hann var hruninn.
32 En g var ess var, veitti v athygli,
s a og lt mr a a kenningu vera:
33 Sofa gn enn, blunda gn enn,
leggja saman hendurnar gn enn til a hvlast,
34 kemur ftktin yfir ig eins og rningi
og skorturinn eins og vopnaur maur.


Orskviasafn

25
1 etta eru lka orskviir Salmons,
er menn Hiska Jdakonungs hafa safna.

2 Gui er a heiur a dylja ml,
en konungum heiur a rannsaka ml.
3 Eins og h himins og dpt jarar,
svo eru konungahjrtun rannsakanleg.
4 S sorinn tekinn r silfrinu,
fr smiurinn ker r v.
5 Su hinir gulegu teknir burt fr augliti konungsins,
mun hsti hans stafestast fyrir rttlti.
6 Str ig eigi frammi fyrir konunginum
og ryst eigi rm strmenna,
7 v a betra er a menn segi vi ig: "Fr ig hinga upp!"
heldur en a menn gjri r lging frammi fyrir tignarmanni.
Hva sem augu n kunna a hafa s,
8 ver eigi skjtur til mlsknar,
v a hva tlar san a gjra,
er nungi inn gjrir r sneypu?
9 Rek ml itt gegn nunga num,
en ljsta eigi upp leyndarmli annars manns,
10 til ess a s sem heyrir a, smni ig ekki
og losnir aldrei vi illan orrm.
11 Gullepli skrautlegum silfursklum -
svo eru or tma tlu.
12 Eins og gullhringur og skartgripur af skru gulli,
svo er vitur minnandi heyranda eyra.
13 Eins og snjsvali um uppskerutmann,
svo er reianlegur sendimaur eim er sendir hann,
v a hann hressir sl hsbnda sns.
14 Sk og vindur, og engin rigning -
svo er s, sem hrsar sr af gjafmildi, en gefur ekkert.
15 Me olinmi verur hfingja tali hughvarf,
og mjk tunga mylur bein.
16 Finnir hunang, et sem r ngir,
svo a verir ekki ofsaddur af v og lir v upp aftur.
17 Stg sjaldan fti num hs nunga ns,
svo a hann veri ekki leiur r og hati ig.
18 Hamar og sver og hvss r -
svo er maur, sem ber falsvitni gegn nunga snum.
19 Molnandi tnn og hrasandi ftur -
svo er traust svikara neyarinnar degi.
20 A fara r ftum kalsaveri -
a hella ediki t saltptur -
eins er a syngja skapvondum lj.
21 Ef vin inn hungrar, gef honum a eta,
og ef hann yrstir, gef honum a drekka,
22 v a safnar glum elds yfir hfu honum,
og Drottinn mun endurgjalda r a.
23 Noranvindurinn leiir fram regn
og launskraf reiileg andlit.
24 Betri er vist horni hsaki
en samb vi rasgjarna konu.
25 Eins og kalt vatn er dauyrstum manni,
svo er g fregn af fjarlgu landi.
26 Eins og gruggu lind og skemmdur brunnur,
svo er rttltur maur, sem titrar frammi fyrir gulegum manni.
27 a er ekki gott a eta of miki hunang,
ver v spar hli.
28 Eins og borg, sem mrarnir hafa veri brotnir utan af,
eins er s maur, sem eigi hefir stjrn skapsmunum snum.

26
1 Eins og snjr um sumar og eins og regn um uppskeru,
eins illa smd vi heimskan mann.
2 Eins og sprfugl flgrar, eins og svala flgur,
eins er um verskuldaa formling - hn verur eigi a hrnsorum.
3 Svipan hfir hestinum og taumurinn asnanum -
en vndurinn baki heimskingjanna.
4 Svara ekki heimskingjanum eftir fflsku hans,
svo a verir ekki honum jafn.
5 Svara heimskingjanum eftir fflsku hans,
svo a hann haldi ekki, a hann s vitur.
6 S hggur af sr fturna og fr a spa ranglti,
sem sendir or me heimskingja.
7 Eins og lrleggir hins lama hanga mttlausir,
svo er spakmli munni heimskingjanna.
8 S sem snir heimskum manni smd,
honum fer eins og eim, er bindur stein slngvu.
9 Eins og yrnir, sem stingst upp hndina drukknum manni,
svo er spakmli munni heimskingjanna.
10 Eins og skytta, sem hfir allt,
svo er s sem leigir heimskingja, og s er leigir vegfarendur.
11 Eins og hundur, sem snr aftur til spju sinnar,
svo er heimskingi, sem endurtekur fflsku sna.
12 Sjir mann, sem ykist vitur,
er meiri von um heimskingja en hann.
13 Letinginn segir: "argadr er veginum,
ljn gtunum."
14 Hurin snst hjrunum
og letinginn hvlu sinni.
15 Latur maur dfir hendinni ofan sklina,
en honum verur ungt um a bera hana aftur upp a munninum.
16 Latur maur ykist vitrari
en sj, sem svara hyggilega.
17 S, sem kemst sing t af deilu, sem honum kemur ekki vi,
hann er eins og s, sem tekur um eyrun hundi, er hleypur fram hj.
18 Eins og ur maur, sem kastar tundurrvum,
banvnum skeytum,
19 eins er s maur, er sviki hefir nunga sinn
og segir san: "g er bara a gjra a gamni mnu."
20 egar eldsneyti rtur, slokknar eldurinn,
og egar enginn er rgberinn, stvast deilurnar.
21 Eins og kol arf til gla og vi til elds,
svo arf rtugjarnan mann til a kveikja deilur.
22 Or rgberans eru eins og slgti,
og au lsa sig inn innstu fylgsni hjartans.
23 Eldheitir kossar og illt hjarta,
a er sem sorasilfur utan af leirbroti.
24 Me vrum snum gjrir hatursmaurinn sr upp vinalti,
en hjarta snu hyggur hann svik.
25 egar hann mlir fagurt, tr honum ekki,
v a sj andstyggir eru hjarta hans.
26 tt hatri hylji sig hrsni,
verur illska ess opinber dminginu.
27 S sem grefur grf, fellur hana,
og steinninn fellur aftur fang eim, er veltir honum.
28 Lygin tunga hatar , er hn hefir sundur mari,
og smjarandi munnur veldur gltun.

27
1 Vertu ekki hrugur af morgundeginum,
v a veist ekki, hva dagurinn ber skauti snu.
2 Lt ara hrsa r og ekki inn eigin munn,
vikomandi menn, en ekki nar eigin varir.
3 Steinar eru ungir, og sandurinn sgur ,
en gremja afglapans er yngri en hvort tveggja.
4 Heiftin er grimm, og reiin er svsin,
en hver fr staist fundina?
5 Betri er opinber ofangjf
en elska sem leynt er.
6 Vel meint eru vinar srin,
en vibjslegir kossar hatursmannsins.
7 Saddur maur treur hunangsseim undir ftum,
en hungruum manni ykir allt beiskt stt.
8 Eins og fugl, sem floginn er burt r hreiri snu,
svo er maur, sem flinn er burt af heimili snu.
9 Ilmola og reykelsi gleja hjarta,
en indlli er vinur en ilmandi viur.
10 Yfirgef eigi vin inn n vin fur ns
og gakk eigi hs brur ns heilladegi num.
Betri er nbi nnd en brir fjarlg.
11 Vertu vitur, sonur minn, og gle hjarta mitt,
svo a g geti svara eim ori, sem smna mig.
12 Vitur maur sr gfuna og felur sig,
en einfeldningarnir halda fram og f a kenna v.
13 Tak skikkjuna af eim manni, sem hefir gengi byrg fyrir kunnugan,
tak ve af eim manni, sem hefir gengi byrg fyrir tlending.
14 Hver sem blessar nunga sinn snemma morguns me hrri raustu,
a skal meti vi hann sem formling.
15 Sfelldur akleki rigningat
og rasgjrn kona - er hva ru lkt.
16 S er hana stvai, gti stva vindinn
og haldi olu hgri hendi sinni.
17 Jrn brnir jrn,
og maur brnir mann.
18 S sem gtir fkjutrs, mun eta vxt ess,
og s sem jnar hsbnda snum me virktum, mun heiur hljta.
19 Eins og andlit horfir vi andliti vatni,
svo er hjarta eins manns gagnvart rum.
20 Dnarheimar og undirdjpin eru sejandi,
svo eru og augu mannsins sejandi.
21 Deiglan er fyrir silfri og brsluofninn fyrir gulli,
og maurinn er dmdur eftir orstr hans.
22 tt steyttir afglapann mortli
me stauti innan um grjn,
mundi fflska hans ekki vi hann skilja.
23 Haf nkvmar gtur tliti saua inna
og veit hjrunum athygli na.
24 v a auur varir ekki eilflega,
n heldur krna fr kyni til kyns.
25 S heyi komi undan og grngresi komi ljs,
og hafi jurtir fjallanna veri hirtar,
26 tt lmb r til klnaar
og geithafra til ess a kaupa fyrir akur
27 og nga geitamjlk r til fslu, til fslu heimili nu,
og til viurlfis ernum num.

28
1 Hinir gulegu flja, tt enginn elti ,
en hinir rttltu eru ruggir eins og ungt ljn.
2 egar land gengur undan drottnara snum, gjrast ar margir hfingjar,
en meal skynsamra og hygginna manna mun g skipan lengi standa.
3 Maur sem er ftkur og kgar snaua,
er eins og regn, sem skolar burt korninu, en veitir ekkert brau.
4 eir sem yfirgefa lgmli, hrsa gulegum,
en eir sem varveita lgmli, eru fir t af eim.
Illmenni skilja ekki hva rtt er,
en eir sem leita Drottins, skilja allt.
6 Betri er ftkur maur, sem framgengur rvendni sinni,
heldur en s, sem beitir undirferli og er rkur.
7 S sem varveitir lgmli, er hygginn sonur,
en s sem leggur lag sitt vi hfsmenn, gjrir fur snum smn.
8 S sem eykur au sinn me fjrleigu og okri,
safnar honum handa eim, sem lknsamur er vi ftka.
9 S sem snr eyra snu fr til ess a heyra ekki lgmli,
- jafnvel bn hans er andstygg.
10 S sem tlir falslausa menn t vonda lei,
hann fellur sjlfur grf sna,
en rvandir munu hljta ga arfleif.
11 Rkur maur ykist vitur,
en snauur maur, sem er hygginn, sr vi honum.
12 egar hinir rttltu fagna, er miki um drir,
en egar gulegir komast upp, fela menn sig.
13 S sem dylur yfirsjnir snar, verur ekki lngefinn,
en s sem jtar r og ltur af eim, mun miskunn hljta.
14 Sll er s maur, sem vallt er var um sig,
en s sem herir hjarta sitt, fellur gfu.
15 Eins og grenjandi ljn og grugur bjrn,
svo er gulegur drottnari yfir ltilsigldum l.
16 Hfingi, sem hefir litlar tekjur, er rkur a kgun,
s sem hatar rangfenginn vinning, mun langlfur vera.
17 S maur, sem blsk hvlir ungt ,
er fltta fram grafarbarminn; enginn dvelji hann.
18 S sem breytir rvandlega, mun frelsast,
en s sem beitir undirferli, fellur gryfju.
19 S sem yrkir land sitt, mettast af braui,
en s sem skist eftir hgmlegum hlutum, mettast af ftkt.
20 reianlegur maur blessast rkulega,
en s sem fljtt vill vera rkur, sleppur ekki vi refsingu.
21 Hlutdrgni er ljt,
en fremja menn ranglti fyrir einn braubita.
22 fundsjkur maur fltir sr a safna aui
og veit ekki a rbirg muni yfir hann koma.
23 S sem vtar mann, mun san last meiri hylli
heldur er tungumjkur smjarari.
24 S sem rnir foreldra sna og segir: "a er engin synd!"
hann er stallbrir eyandans.
25 gjarn maur vekur deilur,
en s sem treystir Drottni, mettast rkulega.
26 S sem treystir eigin hyggjuviti, er heimskingi,
en s sem breytir viturlega, mun undan komast.
27 S sem gefur ftkum, lur engan skort,
en eim sem byrgir augu sn, koma margar bnir.
28 egar hinir gulegu komast upp, fela menn sig,
en egar eir tortmast, fjlgar rttltum.

29
1 S sem oftlega hefir vtaur veri, en verskallast ,
mun skyndilega knosaur vera, og engin lkning fst.
2 egar rttltum fjlgar, glest jin,
en egar gulegir drottna, andvarpar jin.
3 S sem elskar visku, gleur fur sinn,
en s sem leggur lag sitt vi skkjur, glatar eigum snum.
4 Konungurinn eflir landi me rtti,
en s sem iggur mtur, eyir a.
5 S maur, sem smjarar fyrir nunga snum,
hann leggur net fyrir ftur hans.
6 misgjr vonds manns er flgin snara,
en rttltur maur fagnar og glest.
7 Rttltur maur kynnir sr mlefni hinna ltilmtlegu,
en gulegur maur hirir ekkert um a kynna sr a.
8 Spottarar sa upp borgina,
en vitrir menn lgja reiina.
9 egar vitur maur rtumli vi afglapa,
reiist hann og hlr, en hvld fst engin.
10 Blvargarnir hata hinn rvanda,
en rttvsir menn lta sr annt um lf hans.
11 Heimskinginn thellir allri reii sinni,
en vitur maur sefar hana a lokum.
12 egar drottnarinn hlir lygaor,
vera allir jnar hans bfar.
13 Ftklingurinn og kgarinn mtast,
Drottinn ljr ljs augum beggja.
14 S konungur, sem dmir hina ltilmtlegu me rttvsi,
hsti hans mun stugt standa a eilfu.
15 Vndur og umvndun veita speki,
en agalaus sveinn gjrir mur sinni skmm.
16 egar gulegum fjlgar, fjlgar og misgjrum,
en rttltir munu horfa fall eirra.
17 Aga son inn, mun hann lta ig hafa r
og veita una slu inni.
18 ar sem engar vitranir eru, kemst flki glapstigu,
en s sem varveitir lgmli, er sll.
19 rll verur eigi agaur me orum,
v a hann skilur au a vsu, en fer ekki eftir eim.
20 Sjir mann, sem er fljtfr orum,
er meiri von um heimskingja en hann.
21 Dekri maur vi rl sinn fr barnsku,
vill hann a lokum vera ungherra.
22 Reiigjarn maur vekur deilur,
og brlyndur maur drgir marga synd.
23 Hroki mannsins lgir hann,
en hinn ltillti mun viring hljta.
24 jfsnauturinn hatar lf sitt,
hann hlir blvunina, en segir ekki fr.
25 tti vi menn leiir snru,
en eim er borgi, sem treystir Drottni.
26 Margir leita hylli drottnarans,
en rttur mannsins kemur fr Drottni.
27 Andstygg rttltra er s, sem ranglti fremur,
og andstygg gulegra s, sem rvandlega breytir.


Spekior Agrs

30
1 Or Agrs Jakesonar.
Gumli.

Maurinn segir: g hefi streitst, Gu,
g hefi streitst, Gu, og er a rotum kominn.
2 v a g er of heimskur til a geta talist maur,
og g hefi eigi mannsvit,
3 g hefi eigi lrt speki,
svo a g hafi ekking Hinum heilaga.
4 Hver hefir stigi upp til himna og komi niur?
Hver hefir safna vindinum greipar snar?
Hver hefir bundi vatni skikkju sna?
Hver hefir reist ll endimrk jarar?
Hva heitir hann og hva heitir sonur hans
- fyrst veist a?
5 Srhvert or Gus er hreint,
hann er skjldur eim, er leita hlis hj honum.
6 Bt engu vi or hans,
til ess a hann vti ig eigi og standir sem lygari.
7 Um tvennt bi g ig,
synja mr ess eigi, ur en g dey:
8 Lt fals og lygaor vera fjarri mr,
gef mr hvorki ftkt n aufi,
en veit mr minn deildan ver.
9 g kynni annars a vera of saddur og afneita
og segja: "Hver er Drottinn?"
ea ef g yri ftkur, kynni g a stela
og misbja nafni Gus mns.
10 Rg eigi jninn vi hsbnda hans,
svo a hann biji r ekki bna og verir a gjalda.
11 Til er a kyn, sem blvar fur snum
og blessar ekki mur sna,
12 kyn, sem ykist vera hreint
og hefir eigi vegi af sr saurinn
13 kyn, sem lyftir htt augunum
og sperrir upp augnahrin,
14 kyn, sem hefir sver a tnnum
og hnfa a jxlum
til ess a uppeta hina voluu r landinu
og hina ftku burt fr mnnunum.


Orskviir tlur

15 Blsugan tvr dtur, sem heita Gefu! Gefu!
rennt er til, sem er sejandi,
fernt, sem aldrei segir: "a er ng!" -
16 Helja og murlf byrjunnar,
jrin, sem aldrei sest af vatni,
og eldurinn, sem aldrei segir: "a er ng!"
17 a auga, sem gjrir gys a fur snum
og fyrirltur hlni vi mur sna,
mega hrafnarnir vi lkinn kroppa t
og arnarungarnir eta.

18 rennt er, sem mr virist undursamlegt,
og fernt, sem g skil eigi:
19 vegur arnarins um lofti,
vegur hggormsins yfir klettinn,
vegur skipsins um reginhaf
og vegur manns hj konu.
20 annig er atferli hrkonunnar:
Hn neytir, urrkar sr um munninn
og segir: "g hefi ekkert rangt gjrt."

21 Undan rennu ntrar jrin,
og undir fernu getur hn ekki risi:
22 undir rli, egar hann verur konungur,
og gulausum manni, egar hann mettast braui,
23 undir smri konu, egar hn giftist,
og ernu, egar hn bolar burt hsmur sinni.

24 Fjrir eru smir jrinni,
og eru eir vitrir spekingar:
25 Maurarnir eru kraftltil j,
og afla eir sr funnar sumrin.
26 Stkkhrarnir eru rttltil j,
og gjra eir sr hbli klettunum.
27 Engispretturnar hafa engan konung,
og fer allur hpurinn t r og reglu.
28 Ferftlunni getur n me tmum hndunum,
og er hn konungahllum.

29 rr eru eir, sem tigulegir eru velli,
og fjrir, sem tigulegir eru gangi:
30 ljni, hetjan meal dranna,
er eigi hopar fyrir neinni skepnu,
31 lendgyrtur hesturinn og geithafurinn
og konungur, er enginn fr mti stai.

32 Hafir heimskast til a upphefja sjlfan ig,
ea hafir gjrt a af settu ri, legg hndina munninn!
33 v a rstingur mjlk framleiir smjr,
og rstingur nasir framleiir bl,
og rstingur reii framleiir deilu.


R til handa konungi

31
1 Or Lemels konungs Massa, er mir hans kenndi honum.

2 Hva g a segja r, sonur minn?
og hva, sonur kviar mns?
og hva, sonur heita minna?
3 Gef ekki konum kraft inn,
n starht n eim er spilla konungum.
4 Ekki smir konungum, Lemel,
ekki smir konungum a drekka vn,
n hfingjum fengur drykkur.
5 eir kynnu a drekka og gleyma lgunum
og rangfra mlefni allra aumra manna.
6 Gefi fengan drykk eim, sem kominn er rrot,
og vn eim, sem sorgbitnir eru.
7 Drekki hann og gleymi ftkt sinni
og minnist ekki framar mu sinnar.
8 Ljk upp munni num fyrir hinn mllausa,
fyrir mlefni allra eirra manna, sem eru a rmagnast.
9 Ljk upp munni num, dm me rttvsi
og rtt hlut hinna voluu og snauu.


Verkin lofa vna konu

10 Vna konu, hver hltur hana?
hn er miklu meira viri en perlur.
11 Hjarta manns hennar treystir henni,
og ekki vantar a honum fnist.
12 Hn gjrir honum gott og ekkert illt
alla vidaga sna.
13 Hn sr um ull og hr
og vinnur fslega me hndum snum.
14 Hn er eins og kaupfrin,
skir bjrgina langt a.
15 Hn fer ftur fyrir dag,
skammtar heimilisflki snu
og segir ernum snum fyrir verkum.
16 Hn hefir augasta akri og kaupir hann,
af vexti handa sinna plantar hn vngar.
17 Hn gyrir lendar snar krafti
og tekur sterklega til armleggjunum.
18 Hn finnur, a atvinna hennar er arsm,
lampa hennar slokknar eigi um ntur.
19 Hn rttir t hendurnar eftir rokknum,
og fingur hennar grpa snlduna.
20 Hn breiir t lfann mti hinum bgstadda
og rttir t hendurnar mti hinum snaua.
21 Hn er ekki hrdd um heimilisflk sitt, tt snji,
v a allt heimilisflk hennar er kltt skarlati.
22 Hn br sr til breiur,
klnaur hennar er r bamull og purpura.
23 Maur hennar er mikils metinn borgarhliunum,
er hann situr me ldungum landsins.
24 Hn br til skyrtur og selur r,
og kaupmanninum fr hn belti.
25 Kraftur og tign er klnaur hennar,
og hn hlr a komandi degi.
26 Hn opnar munninn me speki,
og stleg frsla er tungu hennar.
27 Hn vakir yfir v, sem fram fer heimili hennar,
og etur ekki letinnar brau.
28 Synir hennar ganga fram og segja hana sla,
maur hennar gengur fram og hrsar henni:
29 "Margar konur hafa snt dugna,
en tekur eim llum fram!"
30 Yndisokkinn er svikull og frleikinn hverfull,
en s kona, sem ttast Drottin, hrs skili.
31 Gefi henni af vexti handa hennar,
og verk hennar skulu lofa hana borgarhliunum.


Nettgfan og Hi slenska Bibluflag - gst 1997